Motivasyon ya da diğer adıyla güdüleme…
Bugün yalnızca eğitim dünyasının değil, psikoloji ve iş yaşamının da en çok üzerinde durduğu kavramlardan biri. Kitapçılara girdiğinizde rafları dolduran yüzlerce motivasyon kitabı görürsünüz. Ancak tüm bu çalışmalar arasında hâlâ en çok referans verilen yaklaşım, Abraham Maslow’un “İhtiyaçlar Hiyerarşisi” kuramıdır.
Teori yıllar içinde eleştirilmiş olsa da temel bir gerçeği çok net ortaya koyar:
Herkes aynı şeyle motive olmaz.
İnsanları motive edebilmenin ilk şartı, onların hangi ihtiyacının baskın olduğunu bilmektir.
Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi
Maslow, insan ihtiyaçlarını beş temel basamakta ele alır:
1. Fizyolojik İhtiyaçlar
Hayatta kalmak için zorunlu olan temel ihtiyaçlardır:
Yemek, su, uyku, nefes almak…
2. Güvenlik İhtiyacı
Barınma, sağlık, ekonomik güvence, geleceğe dair emniyet duygusu…
3. Sosyal İhtiyaçlar
Bir gruba ait olma, kabul görme, sevilme, ilişki kurma ihtiyacı…
4. Saygı İhtiyacı
İki boyutludur:
-
Dış saygı: Takdir edilme, statü, prestij
-
İç saygı: Özgüven, bağımsızlık, başarma duygusu
5. Kendini Gerçekleştirme
Potansiyelini ortaya koyma, üretme, iz bırakma…
Bu Basamaklar Gerçek Hayatta Ne Anlama Gelir?
Bir insan ya da aile düşünelim…
Zor koşullardan çıkıp yeni bir hayata başlayan biri için ilk hedef; karnını doyurmak, güvende olmak ve başını sokacak bir yer bulmaktır. Bu ihtiyaçlar karşılandıktan sonra çevreyle bağ kurmak, kabul görmek ve toplumun bir parçası olmak ister. Zamanla saygı görmek, değerli hissetmek ve “başarabildim” demek ön plana çıkar.
En sonunda ise şu noktaya ulaşır:
“Artık yaptığım iş, beni ben olduğum için tatmin ediyor.”
İşte bu nokta, iç motivasyonun başladığı yerdir.
Dış Motivasyon mu, İç Motivasyon mu?
İlk üç basamak ve saygı ihtiyacının dış kaynaklı kısmı, dış motivasyon unsurlarıdır.
Para, statü, takdir, ödül, çevrenin onayı…
Bunlar elbette önemlidir.
Ancak yalnızca dış motivasyonla hareket eden bir kişi, bu unsurlardan biri elinden alındığında yıkılabilir. Hayat anlamsızlaşabilir.
Ne yazık ki günümüzde pek çok insan için araçlar amaç hâline gelmiştir.
Para bir araç olmaktan çıkmış, tek hedefe dönüşmüştür.
Oysa kendine saygı ve kendini gerçekleştirme basamağına ulaşmış bireyler için üretmenin önünde hiçbir engel kalmaz. Tarih bunun en güzel örnekleriyle doludur. Mevlana, Yunus Emre gibi isimler; maddi koşullardan bağımsız olarak iç motivasyonla iz bırakabilmişlerdir.
Başarılı İnsanları Ayıran Asıl Fark
Başarısız insanlar genellikle yalnızca dış motivasyonla harekete geçer.
Koşullar kötüleştiğinde üretimleri durur, enerjileri tükenir.
Hava kapalıysa keyifleri kaçar.
Bir engelle karşılaştıklarında suçlayacak bir dış faktör bulurlar.
Başarılı insanlar ise motivasyonu kendi içlerinden üretir.
Engelleri bahane değil, fırsat olarak görürler.
Başarıyı da başarısızlığı da önce kendi içlerinde ararlar.
Ve en önemlisi:
Herkesi değiştirmeye çalışmak yerine, kendileri değişirler.
Peki İç Motivasyon Nasıl Geliştirilir?
Maslow’un beşinci basamağına çıkmanın net bir reçetesi yoktur.
Ama yol haritası vardır.
1. Vizyon Oluşturmak
“5 yıl sonra nasıl bir insan olmak istiyorum?”
“Hayatımda nasıl bir tablo görmek istiyorum?”
2. Misyon Belirlemek
“Bütün bunları neden istiyorum?”
Sizi harekete geçiren asıl anlam…
3. Çekirdek Değerler
Her yol mübah değildir.
Dürüstlük, ahlak, paylaşım, sevgi…
4. Hedef Koymak
Somut, ölçülebilir, zamanlı ve iddialı hedefler…
5. Planlamak
Günlük, haftalık ve aylık adımlar…
6. Eyleme Geçmek
Hayal değil, hareket üretir.
Bu süreci güvendiğiniz insanlarla paylaşmak da gücü artırır.
Son Söz
Başarı bir tesadüf değildir.
Bir gün gelir, herkesin gördüğü ama yapamadığı şeyi yapanlar fark yaratır.
Mevlana’nın dediği gibi;
“Dünle beraber gitti cancağızım, şimdi yeni şeyler söylemek lazım.”
İz bırakmak, başarmak ve anlamlı bir hayat kurmak bizim elimizde.
Önümüzdeki en büyük engel de yine biziz.
Ve unutmayın:
Bu engeli aşma yolunda bize, bizden başkası yardım edemez.
Yolunuz açık olsun.